اجتماعی به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، در سال‌های اخیر یکی از چالش‌های اساسی کشور ما، روند کاهش جمعیت و افت شدید نرخ فرزندآوری بوده است؛ موضوعی که نه تنها پیامدهای اجتماعی و اقتصادی وسیعی دارد، بلکه آینده ساختار جمعیتی کشور را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تحقیقات و آمارهای رسمی نشان می‌دهد که ایران با سرعتی بیشتر از پیش‌بینی‌ها، در مسیر سالمندی جمعیت قرار گرفته است. در حالی که تنها چند دهه پیش، کشور ما در زمره جوان‌ترین جوامع دنیا قرار داشت و خانواده‌ها دارای تعداد زیادی فرزند بودند، اکنون الگوی ازدواج، سبک زندگی و نگرش‌های فرهنگی تغییر کرده و این امر سبب شده که نرخ تولد به یکی از پایین‌ترین سطوح تاریخ معاصر برسد. به گونه‌ای که سال گذشته برای نخستین بار، تعداد موالید کشور به زیر یک میلیون نفر در سال رسید.

این تغییرات جمعیتی می‌تواند در سال‌های آینده، ایران را با چالش‌های جدی مواجه کند؛ از کاهش نیروی کار جوان و فعال گرفته تا افزایش هزینه‌های سلامت، بازنشستگی و خدمات اجتماعی برای جمعیت سالمند. پنجره جمعیتی که هم‌اکنون در ایران باز است، یعنی دوره‌ای که بیشترین بخش جمعیت را جوانان و افراد در سن کار تشکیل می‌دهند، تنها برای مدت محدودی باقی خواهد ماند. از آن‌جا که جمعیت جوان و نیروی کار فعال، یکی از محورهای اصلی توسعه کشورها به شمار می‌رود، بسته شدن این پنجره به معنای از دست دادن یک فرصت تاریخی برای توسعه اقتصادی، نوآوری و رشد پایدار است.

نگاهی به پیشینه فرهنگی کشور در زمینه ازدواج و فرزندآوری در سال‌های اخیر، نشان‌دهنده تغییرات چشمگیری در این شاخص‌ها است و همین موضوع این سوال اساسی را مطرح می‌کند که چه عواملی باعث کاهش آمار ازدواج و فرزندآوری در کشور شده و اکنون وضعیت جمعیتی ما چگونه است؟ برای پاسخ به این سوال و بررسی چالش‌ها و موانع ازدواج و فرزندآوری، در پایگاه خبری میزبان خانم دکتر مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت بودیم.

وحید دستجردی در پاسخ به سوال خبرنگار پایگاه خبری درباره دلایل کاهش آمار ازدواج و فرزندآوری در کشور، اظهار کرد: اگر به وضعیت جهانی نگاه کنید، می‌بینید که این روند یعنی کاهش ازدواج و کاهش فرزندآوری در اکثر کشورهای دنیا مشاهده می‌شود و نگرش‌هایی درباره ازدواج شکل گرفته که می‌گوید «لزومی ندارد حتماً ازدواج کرد».

وی افزود: نگرش‌های فردگرایانه افزایش یافته و افراد تمایل دارند خودشان را رشد دهند، تحصیلات خود را ادامه دهند و به جایگاه شغلی بهتری دست یابند. دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: در گذشته، افراد بدون شغل یا مسکن نیز ازدواج می‌کردند و فرزنددار می‌شدند و معمولاً چند نسل در خانه پدری یا مادری زندگی می‌کردند، اما این سبک زندگی در طول زمان کمرنگ شده است. بنابراین، وضعیتی که امروز در کشور ما مشاهده می‌شود، یعنی قرار گرفتن زیر سطح جایگزینی جمعیت، در کشورهای دیگر نیز دیده می‌شود. به زودی تعداد کشورهایی که زیر سطح جایگزینی هستند از حدود ۹۰ کشور به نزدیک ۱۳۰ کشور خواهد رسید، زیرا نگرش‌های فرهنگی، فکری، اجتماعی و حتی مذهبی نسبت به ازدواج و فرزندآوری تغییر کرده است.

وی درباره کاهش نرخ باروری در کشور تصریح کرد: در دهه ۶۰، مثلاً در سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۶۶، به‌طور متوسط ۶٫۸ فرزند برای هر زن در سن باروری متولد می‌شد؛ اما اگر سال ۱۴۰۳ را بررسی کنیم، این عدد به کمتر از ۱٫۵ فرزند رسیده است. این نشان‌دهنده کاهش جدی و شیب کاهشی در فرزندآوری است.

دستجردی ادامه داد: همین شیب در ازدواج نیز وجود دارد. مثلاً در سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲، حدود ۸۰۰ هزار ازدواج ثبت می‌شد؛ اما این رقم در سال ۱۴۰۳ به ۴۸۰ هزار ازدواج کاهش یافته است؛ یعنی حدود ۶۰ درصد کاهش. وقتی ازدواج کاهش می‌یابد، طبیعی است که فرزندآوری نیز کاهش یابد. همچنین در کشورهای زیر سطح جایگزینی مانند ایران، به تدریج سن ازدواج بالا می‌رود، فاصله ازدواج تا فرزند اول افزایش می‌یابد و فاصله فرزند اول تا دوم نیز همین‌طور.

دستجردی در ادامه به ارائه آمارهایی از ازدواج و فرزندآوری پرداخت و بیان کرد: طبق آمار، متوسط سن ازدواج زنان ایرانی ۲۴٫۵ سال است، فاصله ازدواج تا فرزند اول حدود ۴٫۵ سال شده و فاصله فرزند اول تا دوم حدود ۶ سال است.

وی افزود: زنان ایرانی به طور میانگین در ۲۷ سالگی فرزنددار می‌شوند. همچنین متوسط سن زنان در اولین فرزندآوری ۲۷٫۵ سال و متوسط سن اولین فرزندآوری در تهران حدود ۳۰ سال است. شهرهای بزرگ و پایتخت معمولاً با چالش‌های جدی‌تری روبه‌رو هستند.

دبیر ستاد ملی جمعیت تصریح کرد: در سال ۱۳۶۵، حدود ۱٫۱ درصد زنان ۵۰ ساله دچار تجرد قطعی بودند، یعنی در ۵۰ سالگی هنوز ازدواج نکرده بودند، اما در سال ۱۴۰۲، این رقم به ۷٫۷ درصد رسیده است که نشان‌دهنده افزایش ۷ برابری است.

انتهای پیام/